Ποιος εκπαιδεύει συναισθηματικά ποιον

Αναζήτησα το βιβλίο του Τρύφωνα Ζαχαριάδη μετά από μια κουβέντα με μια φίλη, μέλλουσα μητέρα που ανησυχούσε για όλα αυτά τα δύσκολα που έζησε εκείνη ως παιδί στις οικογενειακές της σχέσεις και τυχόν θα μετέφερε στο παιδί της. Ήταν επίσης πολύ προβληματισμένη γα το κατά πόσο αποτελεί βάρος για ένα παιδί το να φέρει το όνομα ενός προγόνου, κάτι που αποτελεί παράδοση για την ελληνική οικογένεια.

 Το βιβλίο του Τρύφωνα Ζαχαριάδη «Ποιος εκπαιδεύει ποιον», από τις Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, διερευνά τις πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις μεταξύ γονιών και παιδιών από σκοπιά ψυχαναλυτική. Με παραδείγματα από την θεραπευτική πρακτική, ο συγγραφέας ξετυλίγει το περίπλοκο κουβάρι των οικογενειακών σχέσεων.

 Το βιβλίο δεν καθησυχάζει, βοηθά όμως στην κατανόηση που είναι έτσι κι αλλιώς η αρχή για την οποιαδήποτε αλλαγή. Όταν είσαι παιδί είσαι απλώς ο αποδέκτης των οικογενειακών παραδόσεων, συμπεριφορών, προσδοκιών, φροντίδας ή μη χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα επεξεργασίας. Ως ενήλικας μεταφέρεις ασυνείδητα το ίδιο μοτίβο στις σχέσεις σου και μετέπειτα στην οικογένεια που θα δημιουργήσεις, διαμορφώνοντας «ψυχολογικούς απογόνους».

Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ένα σημείο του βιβλίου που αναφέρεται στις «δεμένες» οικογένειες ξεσκεπάζοντας τις εξαρτητικές σχέσεις που διαμορφώνουν υποσκάπτοντας την αυτονόμηση των μελών τους. Οι αυριανοί ενήλικες που μεγάλωσαν σε τέτοιες οικογένειες θα γίνουν κάποια στιγμή σύζυγοι. Τότε μας λέει ο συγγραφέας: «Η βρεφική πλευρά της προσωπικότητας των συζύγων ζητά επιτακτική ικανοποίηση. Στο γάμο πλέον δεν διαπραγματεύονται οι ενήλικες. Ζουν μαζί δύο βρέφη διεκδικώντας το ένα από το άλλο υποχρεωτική ευχαρίστηση. Έτσι μιλούν για ασυμφωνία, οικονομικές διαφορές ή απιστία».

Αυτό που μου άρεσε πολύ είναι η αισιοδοξία που αποπνέει το βιβλίο (παρ’ όλα τα δύσκολα που πραγματεύεται) καθώς φανερώνει με τρόπο άμεσο πως η ζωή προσφέρει ευκαιρίες για διόρθωση και τα λάθη μπορεί να είναι η ευκαιρία για περισσότερη γνώση. Όσο επιβαρημένη κι αν είναι η ψυχική διαπαιδαγώγηση που λάβαμε ως παιδιά η συνειδητοποίηση των αναπαραστάσεών της στο τώρα, στις σχέσεις του σήμερα, αποτελεί το μέσο για την συναισθηματική μας εξέλιξη.

Διαβάζοντας το βιβλίο σταμάτησα συχνά για να σκεφτώ. Είδα τον εαυτό μου, την οικογένειά μου, τους γύρω μου.

Το βιβλίο καταλήγει σε έναν ύμνο προς την αυτονομία και την επανάσταση λέγοντας ότι τα «καλά παιδιά» είναι πιο ανίσχυρα και εύθραυστα καθώς αναγκάστηκαν να υποταχθούν, να συμμορφωθούν για να διατηρηθεί η παντοδυναμία των γονέων και κλείνει με μια φράση που νομίζω ότι για την ελληνική οικογένεια παραμένει ταμπού: «Τα παιδιά δεν γεννιούνται για να συντροφεύουν τους γονείς».

Ειρήνη Α.